Cıvata Kalite Sınıfları: 4.8, 8.8, 10.9 ve 12.9 Ne Anlama Gelir?
Cıvata üzerindeki 8.8, 10.9, 12.9 işaretleri çekme ve akma dayanımını gösterir. Sınıfların anlamı, hangi işte hangi sınıfın seçileceği ve somun eşleşmesi.
Metrik çelik cıvataların başında görülen 8.8, 10.9 gibi işaretler kalite (mukavemet) sınıfıdır ve ISO 898-1 standardında tanımlanır. İki sayının anlamı basittir:
- İlk sayı: çekme dayanımının (Rm) yüzde biri. 8.8 için 8 × 100 = 800 N/mm².
- İkinci sayı: akma dayanımının çekme dayanımına oranı. 8.8 için 0,8; akma dayanımı 800 × 0,8 = 640 N/mm².
| Sınıf | Çekme dayanımı Rm (N/mm²) | Akma dayanımı Re (N/mm²) | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 4.6 | 400 | 240 | Hafif yük, ahşap ve çit bağlantıları |
| 4.8 | 420 | 340 | Genel amaçlı, düşük yük, ince sac |
| 5.8 | 520 | 420 | Orta yük, tesisat askıları |
| 8.8 | 800 | 640 | Makine, konstrüksiyon, otomotiv (en yaygın) |
| 10.9 | 1040 | 940 | Ağır yük, aks ve şanzıman, çelik yapı |
| 12.9 | 1220 | 1100 | Kalıp, pres, yüksek ön yüklü imbus bağlantılar |
Hangi sınıf hangi işte?
Yük taşımayan ve titreşimsiz bağlantılarda 4.8 yeterlidir. Makine gövdesi, şasi ve çelik konstrüksiyonda sektör standardı 8.8'dir; hesaplanmış ön yük gerektiren bağlantılarda 10.9 kullanılır. 12.9 çoğunlukla DIN 912 imbus cıvatalarda bulunur ve kalıp, pres, hidrolik blok gibi yüksek ön yükle sıkılan bağlantılara ayrılır. Sınıf yükseldikçe malzeme sertleşir; bu nedenle 10.9 ve 12.9 cıvatalar hidrojen gevrekliğine karşı hassastır ve elektro galvaniz yerine siyah ya da Geomet kaplama ile üretilir.
Somun sınıfı nasıl seçilir?
Somunlar tek rakamla sınıflandırılır ve cıvatanın ilk sayısına eşit ya da ondan büyük olmalıdır: 8.8 cıvata için Cl.8, 10.9 için Cl.10, 12.9 için Cl.12. Düşük sınıflı somun, cıvata kopmadan önce diş sıyırır ve bağlantı sessizce boşalır.
Paslanmaz cıvatalarda işaret
Paslanmaz cıvatalar A2-70 veya A4-80 gibi işaretlenir: harf ve rakam malzeme grubunu (A2 = AISI 304, A4 = AISI 316), sondaki sayı çekme dayanımının onda birini (70 → 700 N/mm²) gösterir. Yani A2-70 yaklaşık 8.8'in altında, 6.8 ile 8.8 arasında bir dayanımdadır.
Sıkma torku sınıfa bağlıdır
Aynı çapta 10.9 cıvata 8.8'e göre yaklaşık yüzde 45 daha yüksek torkla sıkılır. Değerler için sıkma torku tablosuna bakabilirsiniz.